โทริโนะอิจิมีประวัติย้อนไปถึงยุคเอโดะ เริ่มจากตลาดในชานเมืองเอโดะ บริเวณที่ตั้งศาลเจ้าโอโทริในปัจจุบัน

เทศกาลจัดในวันระกาของเดือนพฤศจิกายนตามนักษัตร พบได้หลายแห่งในภูมิภาคคันโต รวมถึงอาซากุสะอันโด่งดัง ผู้คนมาขอโชคดีและความรุ่งเรืองในการค้า วันระกาแรกเรียก “อิจิโนะโทริ” และถือว่าสำคัญที่สุด ในหนึ่งเดือนอาจมีสองหรือสามครั้ง ห่างกันครั้งละ 12 วัน หากมีครั้งที่สาม “ซันโนะโทริ” ก็มีความเชื่อเก่าแก่ให้ระวังไฟไหม้เป็นพิเศษในปีนั้น

ชื่อโทริโนะอิจิแปลตรงตัวว่าตลาดไก่ เดิมเป็นงานขอบคุณเทพโอโทริไดเมียวจินสำหรับผลผลิต ชาวนาถวายไก่ ก่อนนำไปปล่อยหน้าวิหารพระคันนงที่วัดเซ็นโซจิ

ต่อมาผู้คนมาขอทั้งสุขภาพ โชคลาภ และกิจการรุ่งเรือง สัญลักษณ์สำคัญคือคุมาเดะ คราดไม้ไผ่ประดับสวยงามที่เชื่อกันว่าช่วยกวาดความสุขและความมั่งคั่งเข้ามา

ปี 2026 จัดวันที่ 7 และ 19 พฤศจิกายน งานเริ่มด้วยเสียงกลอง “อิจิบังไทโกะ” ตอนเที่ยงคืนของวันระกาแรกในเดือนพฤศจิกายน แต่ละพื้นที่ใช้วันระกาเดียวกันเป็นวันจัดงาน

ตลาดอาซากุสะดำเนินต่อเนื่อง 24 ชั่วโมง รอบศาลเจ้าโอโทริมีทั้งร้านคุมาเดะ อาหาร และร้านค้าต่าง ๆ บางปีในเดือนเดียวมีถึงสามครั้ง โดยครั้งที่สองเรียก “นิโนะโทริ” และครั้งที่สาม “ซันโนะโทริ”

สำหรับคนญี่ปุ่น งานนี้ยังเป็นภาพตามฤดูกาลที่บอกว่าปีใหม่ใกล้เข้ามาแล้ว หลายคนจึงบอกลาแทนคำว่าเจอกันใหม่ด้วย “ขอให้มีปีใหม่ที่ดี!” เพื่อส่งความหวังและขอบคุณลูกค้ากับเพื่อนฝูง

คราดสื่อถึงการ “กวาด” โชค เงินทอง และความรุ่งเรืองเข้ามาสู่กิจการ เดิมประดับเพียงรวงข้าว แต่ต่อมารูปแบบหลากหลายขึ้นจนมีนับพันแบบในงานโทริโนะอิจิ

ในยุคเอโดะเริ่มเพิ่มหน้ากากโอคาเมะที่เชื่อว่านำโชค ก่อนมีสมบัติ พัดญี่ปุ่น ศาลเจ้าจำลอง สัตว์ และของประดับอื่น ๆ ทุกวันนี้ยังเจอแมว สุนัข แพนด้า หรือแม้แต่อุ้งเท้าแมวขนาดยักษ์!

พอเดินฝ่าฝูงชนเข้าไป ฉันก็ตะลึงกับคุมาเดะมากมายจากร้านกว่า 100 แห่ง โชคดีที่มีเพื่อนซึ่งเกิดและโตในอาซากุสะมาด้วย เพื่อนเล่าว่าการซื้อมีธรรมเนียมเฉพาะที่สืบต่อกันมานาน

เริ่มด้วยการต่อราคาแบบสนุก ๆ เช่น อยากได้คราดราคา 50,000 เยน ก็ลองขอซื้อ 40,000 เยน แล้วอาจคุยกันประมาณนี้

“ไม่ได้หรอก! 48,000 เยนเป็นไง?”
“ยังแพงไปนะ 42,000 เยนได้ไหม?”
“ขอโทษที ต่ำสุด 47,000 เยน”
“45,000 เยน ข้อเสนอสุดท้าย!”
“โอเค ตกลง 45,000 เยน!”

พอตกลงกันแล้ว ตามธรรมเนียมนี้เราจะยื่นเงินตามราคาเดิม 50,000 เยน เมื่อพนักงานจะทอน ก็ส่งส่วนต่างกลับให้พร้อมบอกว่า “นี่เป็นของขวัญให้คุณ”

ซื้อแบบนี้แล้วก็มีโอกาสได้รับคำขอบคุณพิเศษที่ได้ยินตลอดคืน พนักงานทั้งร้านจะปรบมือเป็นจังหวะเพื่อขอบคุณ พร้อมอวยพรสุขภาพ โชคดี และกิจการเจริญรุ่งเรือง

เสียงโห่ร้องเหล่านี้ทำให้ตลาดคึกคักอย่างยิ่ง ระหว่างอยู่ประมาณ 3 ชั่วโมง ฉันรู้สึกเหมือนได้ยินเสียงเชียร์นับร้อยครั้งดังทับกันจากรอบด้าน แค่เห็นคนท้องถิ่นสืบทอดธรรมเนียมเก่าแก่ก็อดยิ้มตามไม่ได้

เมื่อเสียงปรบมือกับเชียร์ดังต่อเนื่อง ฉันก็พลอยตื่นเต้นไปด้วย

สุดท้ายเลือกคุมาเดะแมวน่ารักที่เล็งไว้ตั้งแต่เข้ามา ลองต่อราคาแล้วคืนเงินทอนให้เจ้าของร้าน ทันใดนั้นคน 5–6 คนก็พร้อมใจกันปรบมือและส่งเสียงอวยพรให้ฉัน

ตอนนั้นตีสองแล้ว แต่ฉันไม่ง่วงเลย ทั้งร้านค้าและลูกค้ายังมีชีวิตชีวา เป็นบรรยากาศที่แปลกใหม่และน่าจดจำ ฉันกลับพร้อมรอยยิ้มและเริ่มรอคอยว่าจะได้มาอีกปีหน้า

แม้อิจิโนะโทริสำคัญที่สุด แต่เดือนพฤศจิกายนยังมีนิโนะโทริ บางปีก็มีซันโนะโทริด้วย ถ้าพลาดครั้งแรกก็ยังมีโอกาส!

หวังว่าคุณจะได้มาสัมผัสด้วยตัวเอง ขอบคุณที่เดินชมงานโทริโนะอิจิไปด้วยกัน ขอปิดท้ายแบบคนในเทศกาลว่า “ขอให้มีปีใหม่ที่ดี!”

ทุกเดือนพฤศจิกายน ศาลเจ้าฮานาโซโนะในชินจูกุจัดโทริโนะอิจิอย่างคึกคัก ชาวเมืองและผู้ประกอบการจากย่านใกล้เคียงรวมถึงคาบูกิโจมาขอความสำเร็จและโชคดี ที่นี่เป็นหนึ่งในสามงานโทริโนะอิจิสำคัญของคันโต ร่วมกับศาลเจ้าโอโทริในอาซากุสะและโอกุนิทามะในฟุจู

วันงานโคมไฟส่องสว่างและร้านคุมาเดะตั้งเรียงในศาลเจ้า คราดประดับเหล่านี้แทนคำขอให้ปีหน้าพบแต่สิ่งดี ๆ

เดินจากคาบูกิโจไม่ไกล จึงมีคนจากทั่วโตเกียวมาร่วมงาน หลายคนแต่งตัวสวยงามมาไหว้ขอพร รอบศาลเจ้ายังมีซุ้มอาหารให้แวะกินระหว่างเดินชม

ศาลเจ้าโอกุนิทามะในฟุจูเชื่อกันว่ามีประวัติกว่า 1,900 ปี และเป็นหนึ่งในสามงานโทริโนะอิจิสำคัญของคันโต เช่นเดียวกับศาลเจ้าโอโทริและฮานาโซโนะ

ช่วงงานมีซุ้มประมาณ 100 แห่งขายคุมาเดะประดับหน้ากากโอคาเมะ กระสอบข้าว แมวกวัก และหีบสมบัติ ตั้งแต่ราว 6.30 น. ยังสามารถรับเครื่องรางรูปคราด “ชินปุคุมาเดะ” ที่สื่อถึงพรหลากหลาย ผู้คนมาอย่างคับคั่งเพื่อขอโชคดีสำหรับปีหน้า