วัดโคเมียวจิและบริเวณอันกว้างขวางเป็นวัดหลักของพุทธศาสนานิกายเซซันโจโดชู ตั้งอยู่บนไหล่เขาโทริกามิเนะ เดินทางด้วยรถบัสประมาณ 20 นาทีจากสถานี Nagaokakyo สาย JR Kyoto หรือประมาณ 10 นาทีจากสถานี Nagaoka-Tenjin ของ Hankyu Railway

บริเวณนี้เรียกว่าอาโอฮิโรดานิ เชื่อกันว่าเป็นสถานที่ที่โฮเน็น โชนิน ผู้ก่อตั้งนิกายโจโดชู เริ่มเผยแผ่การสวดนัมมุอามิดะบุตสึแก่ผู้คนในช่วงปลายยุคเฮอันถึงต้นยุคคามาคุระ ธรรมชาติอันงดงามจึงได้รับการดูแลรักษาด้วยศรัทธาอันลึกซึ้ง

วัดโคเมียวจิมีบริการนำชมเพื่อถ่ายทอดคำสอนของโฮเน็น โชนิน ประวัติศาสตร์ และสถาปัตยกรรมของวัด ต้องจองล่วงหน้า และไม่มีบริการในช่วงที่ผู้คนหนาแน่นหรือมีพิธีทางพุทธศาสนา

เรามาเยือนโคเมียวจิช่วงปลายเดือนกรกฎาคม เมื่อภูเขาเขียวชอุ่ม และเริ่มชมจากโซมงหรือประตูหลัก

คุณนิตตะเล่าด้วยน้ำเสียงอ่อนโยนว่า “ว่ากันว่าเมื่อโฮเน็น โชนินยังเป็นพระหนุ่มที่กำลังแสวงหาหนทางแห่งพระพุทธเจ้า ท่านขอพักค้างคืนในหมู่บ้านอาโอและได้รับการต้อนรับอย่างอบอุ่น ชาวบ้านจึงขอว่า หากพบคำสอนที่ทุกคนสามารถเรียนรู้ได้อย่างเท่าเทียม ขอให้กลับมาสอนพวกเราก่อน ยี่สิบปีต่อมา ท่านกลับมายังที่นี่และรักษาสัญญาด้วยการสอนเน็นบุตสึ”

เส้นทางนำชมทั่วไปเริ่มจากประตูโซมง แล้วขึ้นทางโอโมเตะซันโดหรือทางหลักไปยังคันนอนโด อามิดาโด มิเอโด และชากาโด จากนั้นลงทางโมมิจิซันโดผ่านยาคุอิมงกลับไปโซมง ใช้เวลาประมาณ 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมง ขึ้นอยู่กับผู้นำชม

ผ่านโซมงมาแล้วทางจะแยกเป็นสองสาย ด้านซ้ายคือโมมิจิซันโด จุดชมใบไม้เปลี่ยนสีชื่อดังซึ่งจะเดินผ่านขากลับ ส่วนด้านขวาคือเนียวอินซากะ ทางลาดชันน้อยเดินขึ้นง่าย ปูด้วยหินก้อนเล็กที่เรียงตัวแน่น

คุณนิตตะอธิบายว่า “ผู้ศรัทธาช่วยกันวางหินบนทางเดินพร้อมสวดเน็นบุตสึ ทางจึงเดินสะดวกเช่นนี้”

บริเวณที่ทางลาดสองสายมาบรรจบกันมีอนุสาวรีย์หิน หากมองใกล้ ๆ จะเห็นภาพแกะสลักพระนั่งหันหลังบนม้า

เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับคุมางาอิ นาโอซาเนะ บุคคลที่ปรากฏในเรื่องเล่าเฮเกะและละครโนเรื่องอัตสึโมริ โคเมียวจิก่อตั้งในปีเค็นคิวที่ 9 (1198) โดยมีโฮเน็น โชนินเป็นผู้ก่อตั้ง หลังสงครามเก็มเป คุมางาอิ นาโอซาเนะเข้าเป็นศิษย์ของโฮเน็น เปลี่ยนชื่อเป็นโฮริกิโบ เร็นเซ และสร้างเน็นบุตสึซันไมอิน ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของวัดโคเมียวจิ

เล่ากันว่าเมื่อพระเร็นเซเดินทางไปเผยแผ่คำสอนที่คันโต ท่านกล่าวว่า “ข้าไม่อาจหันหลังให้ทิศตะวันตกอันเป็นที่ประทับของพระอมิตาภะ” จึงนั่งม้าหันหลังไปตลอดทาง อดีตนักรบผู้นี้มีศรัทธาแรงกล้าพอ ๆ กับความกล้าหาญ แม้วิธีแสดงออกจะชวนให้ประหลาดใจก็ตาม

แม้ทางจะลาดชันไม่มาก แต่เมื่อถึงด้านบนก็อาจเหนื่อยได้ บริเวณวัดครอบคลุมทั้งภูเขา มีทางลาดและบันไดหลายช่วง จึงควรสวมเสื้อผ้าและรองเท้าที่เดินสะดวก

เมื่อขึ้นถึงด้านบน ทางซ้ายมีคุฮิหรือหินจารึกไฮกุของชิโอตะ โคกะ กวีมีชื่อเสียงในช่วงต้นยุคโชวะ บทกวีเกี่ยวกับโคเมียวจินี้เขียนว่า “Utsushiyo no Rakudo Shizukeshi Hana ni Tori (うつし世の 楽土静けし 花に鳥)” แปลความได้ว่า

“ในโลกอันไม่เที่ยง
แดนสุขยังเงียบสงบ
มีดอกไม้และนกอยู่เคียง”

บทไฮกุสื่อถึงความสงบของวัดที่ยังคงไม่เปลี่ยนแปลงจากอดีต

ด้านหน้ามิเอโดมีสิ่งสำคัญทางประวัติศาสตร์หลายอย่าง เช่น โลงหินของโฮเน็น โชนินทางขวามือซึ่งล้อมด้วยรั้วหิน

โฮเน็นมรณภาพในปีเค็นเรียคุที่ 2 (1212) และถูกฝังที่ฮิงาชิยามะ โอทานิ เมื่อคำสอนเน็นบุตสึแพร่หลาย ผู้ที่ต่อต้านพยายามขุดหลุมศพของท่าน เหล่าศิษย์ทราบเรื่องจึงลอบย้ายร่างจากฮิงาชิยามะไปอุซุมาสะ แล้วจึงไปอาราชิยามะ ตามตำนานมีแสงลึกลับส่องออกจากโลงหินและชี้ไปยังอาโอ ซึ่งกลายเป็นที่พำนักสุดท้ายของท่าน

การเป็นที่ตั้งสุสานของโฮเน็น โชนินจึงเป็นอีกเหตุผลที่โคเมียวจิมีความสำคัญต่อนิกายโจโดชู

หน้าคโยโซหรืออาคารเก็บพระคัมภีร์มีต้นสนโฮเน็น โชนิน เคสะคาเคะโนะมัตสึ เชื่อกันว่าเป็นต้นสนที่โฮเน็นใช้แขวนเกสะหรือจีวรเมื่อมาเผยแผ่คำสอนที่นี่ครั้งแรก เดิมต้นไม้อยู่ในหุบเขาเล็กหลังภูเขาหลัก ก่อนแบ่งรากและย้ายมาปลูกที่นี่

มิเอโดเคยประดิษฐานเซ็นจูคันนอนหรือพระโพธิสัตว์กวนอิมพันกรพันเนตร ผลงานของเอชิน พระในช่วงกลางยุคเฮอัน เมื่อได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นทรัพย์สินทางวัฒนธรรมที่สำคัญ จึงย้ายไปเก็บรักษาที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเกียวโต ปัจจุบันที่นี่ประดิษฐานจูอิจิเม็นเซ็นจูคันนอน หรือกวนอิมสิบเอ็ดพักตร์พันกรจากวัดอาวาฟุซันคันนอนจิ

อามิดาโดประดิษฐานพระอมิดะเนียวไรหรือพระอมิตาภะสูงเกือบ 2 เมตร เล่ากันว่าเมื่อโฮริกิโบ เร็นเซเข้าเป็นศิษย์ของโฮเน็น ท่านได้นำรูปเคารพนี้มาจากอุคิมิโดที่คาตาตะริมทะเลสาบบิวะในแคว้นโอมิ ซึ่งปัจจุบันคือจังหวัดชิงะ

ถึงเวลาเข้าไปในมิเอโด อาคารศูนย์กลางของวัดโคเมียวจิ ซึ่งทำหน้าที่เสมือนอาคารหลักของวัดทั่วไป คำว่า มิเอ หมายถึงรูปของโฮเน็น โชนิน ส่วน โด หมายถึงอาคาร มิเอโดจึงเป็นอาคารสำหรับบูชาโฮเน็น โชนิน

นับตั้งแต่สงครามโอนิน มิเอโดถูกไฟไหม้หลายครั้ง อาคารปัจจุบันสร้างเสร็จในปีโฮเรคิที่ 4 (1754) ภายในเก็บรักษาฮาริโกะโนะมิเอ รูปปั้นกระดาษที่โฮเน็น โชนินทำขึ้นด้วยการแช่จดหมายที่มารดาส่งมาให้

บริเวณที่ประดิษฐานรูปเคารพเรียกว่าคูเด็น ตกแต่งด้วยดอกบัวศักดิ์สิทธิ์สีทองและเท็นไกหรือฉัตรอย่างงดงาม

เสื่อทาทามิที่เรียงในส่วนศักดิ์สิทธิ์ชั้นในแบ่งเป็นเก้าลำดับ แทนคุฮนโจโดหรือเก้าระดับแห่งสุขาวดีของพระอมิตาภะ ส่วนเสื่อในพื้นที่ด้านนอกแทนโรคุโดรินเนะหรือวัฏจักรการเวียนว่ายในหกภพ ทุกสิ่งมีความหมาย สื่อถึงหลักแห่งโลกและหนทางสู่นิพพาน

คุณนิตตะกล่าวว่า “เมื่อมาเยือนมิเอโด ลองทำจิตใจให้สงบแล้วจินตนาการถึงนิพพานตามที่พระสูตรอธิบายไว้” เมื่อเข้าใจความหมาย มุมมองต่อสิ่งที่เห็นก็เปลี่ยนไปอย่างน่าทึ่ง

“รูปหัวใจ” ในมิเอโดได้รับความนิยมบนโซเชียลมีเดียเช่นกัน รอยต่อบนราวไม้มีรูปร่างคล้ายหัวใจ ว่ากันว่าหากหาเจออาจนำโชคด้านความรักมาให้ ลองมองหากันดูนะ

จากมิเอโด เดินต่อไปตามระเบียงยาวโดยถือรองเท้าติดตัวไปด้วย

ระเบียงด้านหลังมิเอโดทอดลงตามไหล่เขาเป็นขั้น ๆ เมื่อถึงด้านล่างจะเห็นชากาโดอยู่ตรงหน้า ด้านหน้าชายคาที่ยื่นยาวมีสวนหินญี่ปุ่นชินเกียวเท และถัดไปคือประตูโชคุชิมง

ผ่านชากาโดไปจะพบโคโชอินหรือห้องศึกษาขนาดเล็ก และไดโชอินหรือห้องศึกษาขนาดใหญ่ ก่อนถึงทางออก จากตรงนี้ก็ถึงเวลาเดินลงโมมิจิซันโดที่รอคอยเพื่อกลับไปยังโซมง

เมื่อเข้าสู่ช่วงใบไม้เปลี่ยนสีเต็มที่ โมมิจิซันโดจะกลายเป็นอุโมงค์สีสัน มองไปทางไหนก็เห็นแดงและเหลืองสด แสงที่ลอดผ่านใบไม้หลายชั้นสร้างมิติราวกับกำลังมองผ่านกล้องคาไลโดสโคป

ไม่ใช่แค่โมมิจิซันโดเท่านั้น แต่ทั้งบริเวณวัดก็แต่งแต้มด้วยสีสัน ในช่วงเปิดชมใบไม้เปลี่ยนสีเป็นพิเศษราวกลางเดือนพฤศจิกายนถึงกลางเดือนธันวาคม แต่ละปีมีผู้มาเยือนประมาณ 50,000 คน

เราชื่นชมใบไม้เปลี่ยนสีงดงามได้เพราะสถานที่แห่งศรัทธาและการปฏิบัติธรรมนี้ได้รับการดูแลอย่างใส่ใจ เมื่อมาเยือนโปรดรักษาความสงบและปฏิบัติตามกฎของวัด

เมเปิลบางต้นมีอายุมากกว่า 150 ปี แม้ฤดูใบไม้เปลี่ยนสีจะงดงามมาก แต่ช่วงที่ภูเขาปกคลุมด้วยใบเมเปิลสีเขียวก็น่ามาเยือนไม่แพ้กัน

ทางเดินใต้อุโมงค์เมเปิลให้ความรู้สึกราวกับอยู่อีกโลกหนึ่งจนอยากหยิบกล้องขึ้นมาถ่ายไม่หยุด อีกทางเลือกคือหลีกเลี่ยงฤดูคนแน่นแล้วค่อย ๆ ชมวัดกับผู้นำชม สถานที่แห่งศรัทธาท่ามกลางธรรมชาติแห่งนี้เหมาะอย่างยิ่งสำหรับพักกายและสงบใจ